به گزارش اکوتایمز، انجمن تجارت الکترونیک تهران در نشست تشریح نتایج «گزارش تجارت الکترونیک ایران در سال ۱۴۰۳» اعلام کرد سهم خردهفروشی آنلاین در کشور افزایش یافته و بازار فروشگاههای اینستاگرامی نیز در این سال به حدود ۸۸.۸ هزار میلیارد تومان رسیده است.
براساس دادههای ارائهشده در این نشست، مجموع بازار خردهفروشی کشور، بدون احتساب کالاهای تندمصرف یا FMCG، در سال ۱۴۰۳ به ۱۶۶۳ همت رسیده است. سهم پلتفرمهای تجارت الکترونیک از این بازار نیز بدون احتساب طلا، از ۱.۷ درصد در سال ۱۳۹۷ به ۵.۶ درصد در سال ۱۴۰۳ افزایش یافته است. با احتساب طلا، این سهم ۴.۸ درصد اعلام شده است.
با وجود رشد تجارت الکترونیک در ایران، سهم این بخش از بازار خردهفروشی همچنان با میانگین جهانی فاصله قابلتوجهی دارد. طبق دادههای مطرحشده در نشست، متوسط جهانی سهم تجارت الکترونیک از خردهفروشی ۲۲.۵ درصد است و این نسبت در چین به ۳۸ درصد میرسد.
مریم نجفی، دبیر انجمن تجارت الکترونیک تهران، با اشاره به هدف انتشار این گزارشها گفت این اقدام تنها با هدف تولید یک گزارش انجام نمیشود، بلکه ایجاد شناخت برای بازیگران مختلف اکوسیستم را دنبال میکند.
به گفته نجفی، کسبوکارها میتوانند از این دادهها برای تصمیمگیری بهتر استفاده کنند، انجمن امکان مطالبهگری دقیقتر خواهد داشت، سیاستگذاران میتوانند مقرراتگذاری هوشمندانهتری انجام دهند و سرمایهگذاران نیز قادر خواهند بود چشمانداز بازار را بهتر ارزیابی کنند.
او همچنین تأکید کرد تهیه گزارشهای تخصصی به یکی از برنامههای مستمر انجمن تجارت الکترونیک تهران تبدیل خواهد شد. این انجمن قصد دارد در زمستان امسال گزارش سلامت دیجیتال را نیز منتشر کند.
رشد ۳۲ درصدی تجارت آنلاین
فرشاد فاطمی، اقتصاددان و مشاور تهیه گزارش، درباره بخش خردهفروشی آنلاین توضیح داد که یکی از اهداف اصلی این مطالعه، ارائه تصویری منصفانه از اندازه تجارت الکترونیک و نسبت آن با بازار غیررسمی بوده است.
او با اشاره به افزایش فروش آنلاین در سال ۱۴۰۳ گفت سهم تجارت الکترونیک از بازار خردهفروشی بیشتر شده است، اما رقابت اصلی بازیگران فعلی برای گرفتن سهم از یکدیگر نیست؛ بلکه مسئله اصلی، بزرگتر کردن بازاری است که همچنان ظرفیت زیادی برای توسعه دارد.
فاطمی همچنین به تأثیر شوکهای بیرونی بر بازار تجارت الکترونیک اشاره کرد و گفت رخدادهایی مانند اعتراضات آبان ۱۳۹۸، رویدادهای مهر ۱۴۰۱ و تحولات اسفند ۱۴۰۳، در روند این بازار وقفه یا افت ایجاد کردهاند.
به گفته او، فروش موبایل نیز پس از اوجگیری در دوره کرونا، تحت تأثیر محدودیت واردات آیفون کاهش یافته است.
اندازه بازار فروشگاههای اینستاگرامی به ۸۸.۸ همت رسید
محمدمهدی جعفریان، مدیرعامل بانا و یکی از همکاران تهیه گزارش، در بخش دیگری از نشست نتایج مطالعه تجارت اجتماعی با تمرکز بر فروشگاههای اینستاگرامی را ارائه کرد.
براساس این مطالعه، انجمن تجارت الکترونیک تهران تا پایان سال ۱۴۰۳ حدود ۱۳۰ هزار فروشگاه فعال اینستاگرامی را شناسایی کرده است. در جریان این پژوهش، اطلاعات قابلمشاهده این فروشگاهها استخراج و حدود ۶۸.۸ میلیون پست نیز پایش شده است.
پس از انجام نمونهگیری، برقراری ارتباط تلفنی و پیامکی با صاحبان کسبوکارها و استفاده از مدلسازی آماری، اندازه اسمی بازار فروشگاههای اینستاگرامی در سال ۱۴۰۳ در محدوده ۷۶.۶ تا ۱۰۰.۹ همت برآورد شد. مقدار میانی این برآورد، ۸۸.۸ همت اعلام شده است.
فیلترینگ اثر چشمگیری بر اندازه بازار فروشگاههای اینستاگرامی نداشت
جعفریان اعلام کرد بازار فروشگاههای اینستاگرامی از سال ۱۳۹۷ تا سال ۱۴۰۳ حدود ۱۰ برابر شده است.
به گفته او، این افزایش تنها ناشی از تورم نبوده و رشد واقعی بازار نیز در آن نقش داشته است. دادههای پژوهش همچنین نشان میدهد فیلترینگ و محدودسازی اینستاگرام، دستکم در برآورد کلی اندازه بازار، اثر بازدارنده چشمگیری نداشته است.
در سال مورد بررسی، ۲۰ درصد از فروشگاههای بزرگتر حدود ۸۰ درصد فروش بازار را در اختیار داشتند. همچنین تنها یک درصد از فروشگاهها، ۱۴.۲ درصد کل فروش بازار را به خود اختصاص داده بودند.
تجارت الکترونیک ایران همچنان «کمعمق» است
سعید محمدی، نایبرئیس هیئتمدیره انجمن تجارت الکترونیک تهران، در پنل آینده تجارت الکترونیک در ایران، رشد سالانه ۳۴ درصدی این بازار را در مقایسه با بسیاری از صنایع قابلتوجه دانست، اما گفت تجارت الکترونیک ایران با وجود نفوذ کاربری مناسب، همچنان «کمعمق» است.
به گفته محمدی، تعداد کاربران پلتفرمهای تجارت الکترونیک ایران از ۵۰ میلیون نفر عبور کرده و تنها دیجیکالا حدود ۴۵ میلیون کاربر دارد، اما تعداد خرید و تکرار خرید کاربران همچنان پایین است.
او افزود مشتریان فعال در ایران بهطور متوسط سالانه کمتر از ۱۰ خرید آنلاین انجام میدهند و بخش کمی از هزینهکرد خانوار خود را به خرید اینترنتی اختصاص میدهند.
محمدی همچنین برآورد کرد حجم تجارت الکترونیکی ایران، بدون احتساب کالاهای تندمصرف، در سال ۱۴۰۵ به بیش از ۱۰۰۰ میلیارد تومان خواهد رسید.
تهران و کرج در صدر مصرف آنلاین
بر پایه یافتههای این گزارش، تهران و کرج از نظر مصرف سرانه در پلتفرمهای آنلاین فاصله محسوسی با دیگر استانها دارند؛ موضوعی که بخشی از آن به تفاوت زیرساختهای لجستیکی و تمرکز عرضه نسبت داده شده است.
سهم هزینهکرد خانوارهای تهرانی در پلتفرمهای تجارت الکترونیک نیز حدود ۵ درصد اعلام شده، در حالی که چهارمحال و بختیاری در انتهای این رتبهبندی قرار گرفته است.
یکی دیگر از روندهای مورد اشاره در گزارش، رشد سریع مدل «الان بخر، بعداً پرداخت کن» یا BNPL است. سهم این روش از سفارشهای آنلاین از نزدیک به صفر در سال ۱۳۹۸، به ۳ درصد در سال ۱۴۰۰ و ۲۵ درصد در سال ۱۴۰۳ رسیده است.
محمدی رشد BNPL را یکی از عوامل مؤثر بر افزایش فروش آنلاین دانست، اما همزمان هشدار داد افزایش استفاده از خرید اعتباری میتواند نشانهای از کاهش قدرت خرید خانوارها نیز باشد.
به اعتقاد او، در صورتی که این ابزار با فناوری، اعتبارسنجی و طراحی مناسب تجربه مشتری همراه شود، میتواند به توسعه خرید اعتباری و جبران بخشی از نبود شبکه فراگیر کارت اعتباری کمک کند.
مد و پوشاک؛ بزرگترین بخش تجارت اجتماعی
مد و پوشاک بزرگترین دسته کالایی فروشگاههای اینستاگرامی است و میزان فروش این گروه در سال ۱۴۰۳ حدود ۲۴ همت برآورد شده است.
این رقم در مقایسه با فروش حدود ۴.۴ همتی پلتفرمهای رسمی در همین گروه، نزدیک به شش برابر بیشتر است.
پس از مد و پوشاک، گروههای خانه و آشپزخانه و محصولات هنری و فانتزی در میان مهمترین دستههای فروش تجارت اجتماعی قرار دارند. حدود یکسوم فروشگاههای فعال اینستاگرامی نیز در تهران متمرکز شدهاند.
امین سمیعی، مدیرعامل اسنپشاپ، با اشاره به اختلاف فروش مد و پوشاک میان تجارت اجتماعی و پلتفرمهای رسمی، این فاصله را نشانه ظرفیت بالای این حوزه برای سرمایهگذاری دانست.
به گفته او، در برخی دستههای کالایی از جمله مد و پوشاک، محدودیتهای مقرراتی، نحوه قیمتگذاری، مالیات و محدودیتهای تبلیغاتی باعث شده است تجارت اجتماعی فضای مانور بیشتری نسبت به پلتفرمهای رسمی داشته باشد.
سمیعی پیشبینی کرد در صورت رفع موانع موجود و تمرکز پلتفرمها بر افزایش عمق خرید کاربران، سهم تجارت الکترونیک از بازار خردهفروشی میتواند طی یک تا دو سال از ۵.۶ درصد به حدود ۹ درصد افزایش یابد.
مطالبه مدیران پلتفرمها برای رقابت برابر
نمایندگان پلتفرمها در پنل چشمانداز توسعه تجارت اجتماعی بر ضرورت ایجاد ارتباط بهتر میان فروشگاههای اجتماعی و زیرساختهای رسمی تجارت الکترونیک تأکید کردند.
مسعود طباطبایی، مدیرعامل دیجیکالا، گفت بخش قابلتوجهی از دستههایی که در تجارت اجتماعی رشد کردهاند، در پلتفرمهای رسمی با محدودیت عرضه روبهرو هستند.
او به گروههایی مانند پوشاک، لوازم خانگی، محصولات آرایشی و بهداشتی و کالاهای برند اشاره کرد و گفت محدودیتهای وارداتی، ضوابط نمایش کالا، مالیات و دشواریهای عرضه رسمی باعث شده است رقابت پلتفرمهای رسمی با فروشگاههای فعال در شبکههای اجتماعی دشوارتر شود.
طباطبایی تأکید کرد پلتفرمهای رسمی مخالفتی با رشد تجارت اجتماعی ندارند، اما خواستار شکلگیری شرایط رقابتی برابر هستند.
به گفته او، اتصال فروشگاههای اجتماعی به پلتفرمها میتواند علاوه بر افزایش تنوع کالا، سطح اعتماد، پشتیبانی، پرداخت و خدمات لجستیکی را نیز ارتقا دهد.
علی بابایی، مدیرعامل ترب، نیز پایینبودن هزینه ورود به اینستاگرام، امکان ارتباط مستقیم فروشنده و مشتری و قابلیت ایجاد جامعه کاربری را از مزایای این بستر دانست.
او پیشنهاد کرد هزینه و پیچیدگی ورود فروشگاههای اینستاگرامی به فضای رسمی فروش آنلاین کاهش پیدا کند.
متین ارشادی، مدیر ارشد بازاریابی تپسیشاپ، نیز گفت پیوستن فروشگاههای اجتماعی به پلتفرمهای رسمی میتواند برای چهار ضلع بازار، یعنی مشتریان، فروشندگان، پلتفرمها و نهادهای ناظر، مزیت ایجاد کند.
به گفته ارشادی، فروشندگان میتوانند به مشتریان بیشتری دسترسی داشته باشند و از خدمات لجستیکی و ابزارهای توسعه کسبوکار بهره ببرند. نهادهای سیاستگذار نیز به دادههای شفافتری برای حمایت از حقوق مصرفکنندگان و سیاستگذاری دسترسی خواهند داشت.
عدمقطعیت؛ یکی از مهمترین موانع سرمایهگذاری
حاضران در نشست، در کنار کاهش قدرت خرید خانوارها، بیثباتی مقررات و مشکلات زیرساختی از جمله کیفیت اینترنت را از مهمترین موانع رشد تجارت الکترونیک عنوان کردند.
طباطبایی گفت مشکل اصلی فعالان این حوزه «عدمقطعیت» است و کسبوکارها در شرایط فعلی برای تصمیمگیری و سرمایهگذاری بلندمدت با دشواری مواجه هستند.
او همچنین گفت فشار برای دریافت اطلاعات فروشندگان و نگرانیهای مالیاتی، در صورتی که بهشکل غیرشفاف اجرا شود، ممکن است فروشندگان را به سمت فضاهای غیررسمیتر سوق دهد.
فعالان حاضر در پنل، توسعه لجستیک خارج از تهران، تقویت زنجیره تأمین، رفع محدودیتهای عرضه کالا، گسترش راهکارهای اعتباری و استفاده از هوش مصنوعی برای بهبود تجربه خرید را از فرصتهای مهم مرحله بعدی رشد تجارت الکترونیک دانستند.
سعید محمدی نیز سه حوزه را از فرصتهای مهم برای ورود بازیگران جدید معرفی کرد: توسعه فروشگاههای تخصصی و عمودی، بازتعریف تجربه خرید با استفاده از هوش مصنوعی و ایجاد زیرساختهای جدید در حوزههایی مانند فینتک، لجستیک و فناوری بازاریابی.
